Het Beste Idee Van Varkensland is weer aanstaande en Walter Wagenmans van Booijink Veevoeders is hartstochtelijk ondersteuner van deze prijs. Volgens hem is innovatie cruciaal voor de sector. Hij denkt daarbij vooral aan goedkope ‘boereninnovaties’ die veel opleveren. Zijn oproep aan varkenshouders: ‘Toon jullie innovaties en deel ze met iedereen.’
Walter Wagenmans kent de sector als geen ander en vanuit zijn rol als voeradviseur bij Booijink Veevoeders bezoekt hij met grote regelmaat varkenshouders. Hij weet wat er speelt en regelmatig komt hij interessante boerenoplossingen tegen voor praktische problemen. Oplossingen die perfect passen bij Het Beste Idee Van Varkensland (HBIVV). Maar hij is zelf ook actief bezig met innovaties via de studieclub en varkenshouders in zijn netwerk en klantenbestand. Opgegroeid tussen de varkens thuis en na zijn opleiding aan de HAS Larenstein is hij ruim vijftien jaar blijven werken bij verschillende varkensbedrijven. Na een aantal jaren zelfstandig en in de financiële en administratieve sector te hebben gewerkt, kwam hij uiteindelijk bij Booijink Veevoeders terecht. Juist omdat hij bij dit no-nonsens bedrijf het gevoel had dicht bij de varkenshouders te kunnen staan en waar hij ook al zijn ervaringen uit het verleden kon gebruiken. „Eén van de afnemers van Booijink is Fokbedrijf Brummelhuis. Dit bedrijf had ik al leren kennen vanuit mijn vorige rol. In die rol heb ik Jarno Brummelhuis ondersteund in de bouw van ‘Vrijheid Blijheid Stal’, een stal met vrijloopkraamopfokhokken en destijds zeer innovatief,zodat hij voldeed aan de Vamil-eisen. Dit project was eigenlijk voor mij bepalend hoe ik tegen innovaties in de sector aan ben gaan kijken. Ik kreeg écht het gevoel dat deze sector nog steeds een waanzinnig interessant is. Vanaf dat moment ben ik ook altijd aan het zoeken naar vernieuwingen en kijk ik vooruit. Waar gaan we naartoe? Welke dingen moeten we meenemen? Wat moeten we iets meer loslaten? Waar moeten we nu sturen? Je kijkt naar wat moet veranderen. De kleine dingen en de grote zaken.”
Praktisch haalbaar en werkbaar
Bij Brummelhuis maakte hij kennis met Marije Brummelhuis, dierenarts en de vrouw van Jarno. Dat was voor Wagenmans de eerste introductie met HBIVV. „Ze vertelde dat ze bij VKON onder meer het lange staartenproject gingen uitvoeren en of ik hierbij wilde aansluiten. Toen ben ik gaan praten met VKON over dat project. En daar vond ik wel wat van. Ik heb natuurlijk aardig wat klanten in mijn portefeuille die ik begeleid. Je pikt hier wat op, je pikt daar wat op en zelf kom ik uit de varkenshouderij en ik heb tot mijn veertigste met varkens gewerkt. Dus ik weet precies hoe het allemaal werkt. Het eerste wat ik zei: ga terug naar de basis. Hoe houd ik varkens?” Juist die kritische blik op de vraag of vernieuwingen en veranderingen wel praktisch haalbaar en werkbaar zijn, bleek in het project belangrijk. Marije Brummelhuis vroeg hem een aantal jaren geleden om voor HBIVV als coach aanwezig te zijn bij de masterclass. Hier oefenen de finalisten hun pitch. Zijn praktische kennis en passie voor innovatie waren een welkome aanvulling voor het team achter HBIVV. „Ik vind dit machtig interessant, al die ideeën die langskomen. Het is wel belangrijk dat deze ideeën een toegevoegde meerwaarde moeten hebben.”
Mensen die bezig zijn met innovaties zijn altijd positief gestemd, is de ervaring van Wagenmans. „Ze staan positief in de wereld, zijn actief bezig en met die mensen wil je contact hebben.”
Creatieve oplossingen
Wagenmans maakt een verschil tussen twee categorieën innovaties: de industriële innovaties en de boereninnovaties. Zijn passie schuilt vooral in de laatste categorie en die wil hij via HBIVV veel meer naar voren brengen. „De innovaties van de industriële kant zijn de grotere innovaties. Bijvoorbeeld een luchtwasser of een biogasinstallatie. Dat zijn zeker ook innovaties, maar vaak niet vanuit het boerenerf. Meestal vragen de industriële innovaties om een grote investering voor de varkenshouder. Dat geldt niet voor boereninnovaties en zie je op de boerenbedrijven heel wat kleine dingen gebeuren. Creatieve oplossingen voor dagelijkse problemen en zaken. Dat zijn dus de praktische en direct toepasbare innovaties. Innovaties van kleine proportie, voor weinig geld. Daar heeft een varkenshouder direct iets aan en hij of zij kan het toepassen in het dagelijks werk. Dat zijn voor mij dan ook weer interessante innovaties.” Wagenmans komt dergelijke praktische oplossingen regelmatig tegen op de bedrijven die hij bezoekt. „Er gebeurt behoorlijk veel op een individueel varkensbedrijf, maar de meeste varkenshouders delen dit niet en weten ook niet welke creatieve oplossingen er op andere bedrijven ontwikkeld en toegepast worden. Als een klant een perfecte oplossing heeft bedacht en ik dan aangeef dat hij hier iets mee moet doen, is de reactie vaak: ‘Nee, daar ga ik niets mee doen. Dat hoeft van mij niet mee doen. Voor mij is het prima zo.’ Maar als je dat idee in het groot zou neerzetten, zou dat best interessant kunnen zijn voor een aantal andere bedrijven. Wellicht voor de hele sector, maar nu komt het nooit verder dan dat ene boerenerf en dat is ook precies waar VKON met HBIVV tegenaan loopt. Praktische innovaties blijven daarom veelal binnen de stalmuren. Voor VKON is dit zeker lastig, omdat ze niet de directe contactpersonen zijn met de individuele varkenshouder.”
Erfbetreders aan zet
Maar de varkensadviseur heeft een oplossing om die doorstroming van ideeën te verbeteren: „Wij, als voervertegenwoordigers en ook dierenartsen, kunnen hier een belangrijke rol in spelen. We komen namelijk bij de varkenshouders en zien wat er op een bedrijf gebeurt. Naast voeradviseur of dierenarts zijn wij vaak ook coach en sparringpartner. Dan vertelt een varkenshouder tijdens een bedrijfsbezoek dat hij bijvoorbeeld een glijbaan voor de jonge biggen heeft gemaakt en dat dit goed werkt. Dit soort ideeën komt eigenlijk nooit bij HBIVV terecht, maar wij als erfbetreders horen en zien ze wel. We zouden dit als vertegenwoordigers veel meer moeten delen.”
Richting VKON en HBIVV luidt zijn advies dan ook dat ze voeradviseurs, dierenartsen en andere erfbetreders, die ook in de stallen komen, veel meer moeten betrekken bij HBIVV om al die ideeën en boereninnovaties te verzamelen. „Eigenlijk moet een erfbetreder, als hij een goed idee tegenkomt, aan de boer vragen of hij dit aan VKON en HBIVV mag voorleggen. De vervolgstap moet dan wel zijn dat de erfbetreder zelf even contact opneemt met de organisatie, want de varkenshouder zal dat niet snel doen. Ik zie de rol van voeradviseurs en dierenartsen dan ook als verbinder van boereninnovaties.” Mensen die bezig zijn met innovaties zijn altijd positief gestemd, is de ervaring van Wagenmans. „Ze staan positief in de wereld. Ze zijn actief bezig en met die mensen wil je contact hebben. Innovatie is hoopgevend en deze mensen geven hoop.” Er is volgens hem nog een ander aspect waarom boereninnovatie belangrijk is: „De innovatie vanuit de boerenkant zal eerder door collega’s geaccepteerd worden dan vanuit de industrie- en overheidskant. Dat wordt vaak opgelegd of verplicht. De innovaties van de boerenkant daarentegen zijn vrijwillig, maar het zijn innovaties die het boerenwerk verlichten en kostenbesparend zijn. Want als het te duur is, gaat de varkenshouder het niet doen.”
Actieve houding
Natuurlijk gaat het pleidooi van Wagenmans niet alleen over HBIVV. Boereninnovaties moeten op elk niveau en overal gedeeld worden. En soms zelfs actief door varkenshouders en de sector ontwikkeld worden. In feite moet het delen van boereninnovaties iets anders bevorderen, namelijk de motivatie vergroten om op elk moment over elk probleem na te denken over innovaties en oplossingen. Niet alleen als varkenshouder, maar als gehele sector. Dat is precies wat Wagenmans nu doet: „Via VKON hebben we met het Marc Vossen van Pig Pioniers Platform nu een aantal gesprekken over biest. Biest is ontzettend belangrijk. Zelf doe ik ook geregeld biestchecks. Dan gaan we met een droogstofmeter refractometer de biest meten. Zelf doe ik regelmatig ook biestchecks. Dan gaan we met een refractometer biest meten. Wat mij dan opvalt, is dat een varkenshouder vaak zelf niet zoveel kan met de uitslag. Het is goed of niet goed. Als het goed is, is dat prima natuurlijk, maar wanneer de gehaltes afwijken, wat moet je dan? En als je dan aan de varkenshouder vraagt of hij weet hoeveel biest er eigenlijk gemaakt wordt en of die hoeveelheid beïnvloed kan worden?, krijg je vaak als reactie: ‘Geen idee’. Vreemd eigenlijk, want bij koeien gaat dat een stuk gemakkelijker. Melkveehouders weten veel meer over biest en kunnen dit ook makkelijker sturen. Waarom kunnen we dit niet als innovatieve varkenssector? Dat is toch raar. De biest is het belangrijkste instrument voor de varkenshouderij en we kunnen er eigenlijk heel weinig mee. Het idee heb ik samen met VKON bij Mark Vossen neergelegd en inmiddels hebben we samen met varkensdierenarts en biestspecialist Rutger Jansen hierover al gesproken over biest.”
Voorbeelden boereninnovaties
Enkele mooie voorbeelden van boereninnovaties die via HBIVV bekend werden, zijn volgens Wagenmans de Voedselplaat van Dick Wermink, de Happy Feeder van Fokbedrijf Hendriks, de Pulsfeeder van Ben Voetdijk en de Laaddock van Roy Hannen. Maar zo zijn er nog veel meer mooie innovaties die eigenlijk door varkenshouders bedacht zijn. Dit inspireerde Wagenmans om met zijn eigen studieclub van varkenshouders actief aan de slag te gaan met hokverrijking, nog voordat de nieuwe regels gehandhaafd zouden worden. „We zijn bij elkaar gaan zitten en natuurlijk kwamen de emmers met gaten en kettingen naar voren, maar ook andere ideeën. Een pijp op de grond met een gleufje erin en ook de Ballfeeder werd besproken. Een ander had een oude klepelbak uit het zeugenhok gepakt en in het biggenhok geplaatst met wat vlas en stro erin. Dat werkte als een tierelier. Gewoon kleine dingen. Bij het presenteren van alle ideeën straalden de varkenshouders van oor tot oor. Dat was een prachtige sessie, waarbij varkenshouders de ideeën en ervaringen met elkaar deelden.”
Wagenmans is nu bezig met watermeters bij varkenshouders. Niet direct een innovatie, maar wel innovatief in gebruik bij de gespeende biggen. Water is eigenlijk een heel belangrijk maar ondergeschoven onderwerp in de varkenshouderij, zeker bij gespeende biggen. De varkensadviseur nam met een andere bekende winnaar van HBIVV, Pieter Hoenderken, contact op om iets te ontwikkelen. „Dus we hebben nu een soort dashboard gekoppeld aan watermeters en voercomputer en kunnen precies zien hoeveel water en voer er opgenomen wordt.”
Voorsprong behouden
Hoe belangrijk is boereninnovatie voor het voortbestaan of toekomstperspectief van de varkenshouderij? „Dat is heel belangrijk”, antwoordt Wagenmans resoluut. „Dat is waarom de Nederlandse sector haar voorsprong op andere landen behoudt. Als er niet geïnnoveerd kan worden, staat alles stil. Met boereninnovaties kun je voor weinig geld winst boeken en de kleine ideeën maken de varkenshouderijen steeds efficiënter. Daarom moeten we als sector en zeker varkenshouders actief en creatief samen bezig zijn met het nadenken over oplossingen en deze ook delen met elkaar.
De eerder genoemde innovaties zijn een mooi voorbeeld van succesvolle samenwerkingen tussen varkenshouders en andere mensen uit de sector. Sta open, stimuleer en spar met elkaar. Dit is ook mijn oproep aan iedereen en als je een goed idee hebt, stuur het naar HBIVV.”
Bron: Agrio, Pigbusiness, Sterke Erven (Reinout Burgers)